UNESCO tarafından 2009’un, “Darwin Yılı” ilan edilmesiyle birlikte dünya genelinde pek çok etkinlik yapılmaya başlandı. Ünlü bilim dergisi Nature, Şubat sayısını Darwin’e ayırırken, Londra Doğa Tarihi Müzesi’nde kalıcı bir sergi açıldı. Cambridge Üniversitesi ise Temmuz 2009’da, Darwin Festivali düzenleyeceğini açıklarken, İngiltere’de üzerinde Darwin’in bulunduğu hatıra parası basıldı.

Evrim Kuramı’nın babası, İngiliz bilim adamı Charles Darwin’in doğumunun 200. yılı UNESCO tarafından tüm dünyada kutlanacak. Kutlamalar, Darwin’in doğum günü olan 12 Şubat’ta başladı. 2009 yılı, Darwin’in kuramını anlattığı “Türlerin Kökeni” kitabının yayınlanışının da 150. yılı. “Türlerin Kökeni”nde, insan dahil bütün canlıların doğal seçilim yoluyla bir ya da birkaç ortak atadan evrildiğini ortaya çıkaran Darwin’in kurucusu olduğu Evrim Kuramı, bugün de biyoloji biliminin temel ve birleştirici öğesi olarak kabul ediliyor.

Peki, İngiltere Kilisesi’nin özür dilediği, Vatikan’ın özür dilemeye hazırlandığı Darwin kimdir?
Sosyal, dinsel ve siyasi alanda bugün çok tartışılan bilimsel bulguları gündeme getiren Darwin, 1809’da İngiltere’nin Shrewsbury kasabasında doğdu. Babası ve dedesi cerrah olan Darwin, bilim ile iç içe bir çocukluk geçirdi. Doğayı çok seven ve derslerine çalışmak yerine doğa gezilerine çıkan Darwin, canlıları gözlemlemekten büyük keyif alıyordu. Çocukken günlüğüne şu satırları not düşmüştü: “Bugün de böcek toplayıp avlandım, tembellikle geçen hayatıma devam ettim”.

Önce tıp eğitimi alan Darwin, okulu boşlayınca babası tarafından din adamı olması için Cambridge Üniversitesi’ne bağlı Christ’s College’a yazdırıldı. Ancak, o içindeki doğa sevgisini, her şeyin üzerinde tutarak araştırmalarını sürdürdü. Darwin’i, dünyanın en önemli biyoloğu yapan süreç ise, Aralık 1831’de çıktığı Güney Yarımküre seyahati oldu. “Beagle” adlı gemiyle beş yıl seyahat eden Darwin, gezi boyunca ne zaman karaya çıkılsa, hemen bitki ve hayvan örnekleri topluyordu. Bu yüzden gemi tayfası ona “sinek toplayıcısı” diyordu.

Galapagos gezisi
Gezinin en ilginç durağı ise bugün Ekvador’a bağlı olan Galápagos Adaları oldu. Adalar arasındaki tür farklılıklarını inceleyen genç bilim adamı, dönüş sırasında günlüğüne “Alaycıkuşlar ve kaplumbağalar hakkındaki şüphelerim doğruysa, türlerin değişmezliği fikri sarsılacaktır” diye yazacaktı. Öyle de oldu. Topladığı örnekler ve geliştirdiği fikirlerle İngiltere’de büyük ilgi uyandıran Darwin, 1837 Temmuz’unda, var olan günlüğünün yanı sıra, türlerin birbirine dönüşümüyle ilgili fikirlerini yazdığı gizli bir günlük daha tutmaya başladı. Günlüğün 36. sayfasına geldiğinde “evrim ağacı”nı çizmişti. Darwin, artık türlerin dönüşümü ilgili makaleler yazıyordu, ancak bir taraftan Evrim Kuramı’nı bütünlüklü biçimde anlattığı Türlerin Kökeni kitabı üzerinde çalışıyordu. Bu kitabın hazırlığı, 20 yıldan fazla sürdü. Elbette, bunda yaptığı araştırmalar kadar, gelecek tepkiden korkmasının da etkisi vardı. Sonunda 1859’da Türlerin Kökeni yayınlandı ve kitap kısa sürede tükendi.

Maymun mu, insan mı?
Kitaba ve Darwin’e tepkiler gecikmedi. Tepkiler “insanın maymundan geldiği” iddiasına dayandırıldı. O dönemdeki, “maymun”lu tartışmaların en ünlüsü “British Association for the Advancement of Science” toplantısında, Oxford başpiskoposu Samuel Wilberforce ile Darwin’in arkadaşı olan bilim adamı Wilberforce Huxley arasında yaşandı. Tartışmada Piskopos, bilim adamına “Sizin maymunluğunuz büyükanne tarafından mı geliyor büyükbaba tarafından mı?” diye sorunca Bilim adamı Huxley, “Birikimini önyargı ve yalanlara hizmet etmek için kullanan kültürlü bir insan olmaktansa maymundan gelmeyi tercih ederim” diye sert bir yanıt verdi. Bugün de Evrim Kuramı konusundaki alaycı eleştiriler hep “maymun” konusunda yapılıyor. 150 yıl önce olduğu gibi bugün de Darwin söz konusu olduğunda ünlü bilim adamı sık sık maymun olarak karikatürize ediliyor.
Dini çevreler başta olmak üzere Darwin’e ve Evrim Kuramı’na yoğun tepkiler gelse de, bilim çevrelerinde fikirleri büyük bir hızla yayıldı. 1864’te Darwin’e Kraliyet Cemiyeti’nin Copley Madalyası verildi. “Türlerin Kökeni”nde doğrudan insanın evrimini anlatmayan Darwin, daha sonra yayınladığı “İnsanın Türeyişi”, “İnsan ve Hayvanlarda Duyguların İfadesi” adlı kitaplarda kuramını geliştirdi.

Kiliseden geç gelen özür
Darwin, kilise tarafından aforoz edildi. Zaten Darwin de, inancını yitirdiğini belirterek, bir agnostik (bilinemezci) olduğu açıklamıştı. Ölünce, Westminister Abbey’deki ünlüler mezarlığında, Sir Isaac Newton’un gömülü olduğu yerin birkaç metre ötesine ve astronom Sir John Herschel’in yanı başına gömüldü. İngiltere Kilisesi, yakın zaman önce Darwin’e yaptığı haksızlığı kabul etti ve özür diledi. Eylül 2008’de İngiltere Kilisesi’nden yapılan açıklamada, “Seni yanlış anladığımız, sana karşı gösterdiğimiz ilk tepkide hatalı oluşumuz ve bu sebeple başkalarının da seni yanlış anlamasına yol açtığımız için özür dileriz” deniyordu. Katolik Kilisesi’nin merkezi Vatikan’da bu konuda geri adım atmaya hazırlanıyor. Vatikan’da bu ayın başında “Evrim Teorisi” hakkında bir konferans yapılacak.
 

Dünya, ‘Darwin Yılı’nı kutluyor
Uluslararası Biyolojik Bilimler Birliği (IUBS) ve UNESCO’nun 2009’u, Darwin Yılı ilan etmesiyle etkinlikler 12 Şubat’ta yaygın biçimde başladı. Bu kapsamda ilk etapta “www.discoverdarwin.co.uk” adı altında bir internet sitesi açıldı. İsteyenler sanal ortamda Darwin’e doğum günü mesajı yollayabiliyor. Ünlü bilim dergisi Nature, Şubat sayısını Darwin’e ayırırken, Londra Doğa Tarihi Müzesi’nde bir kalıcı sergi açıldı. Cambridge Üniversitesi ise Temmuz 2009’da Darwin Festivali düzenleyeceğini açıkladı.
İngiltere’de, üzerinde “bir maymunla yüz yüze duran Darwin portesi” bulunan bir hatıra parası basıldı. Darwin’in doğum yeri Shrewsbury kasabasında yıl boyunca festival yapılıyor. Floransa Laik Hümanistler Grubu ise Galapagos Adaları’na bir gezi organize eti.

Türkiye’de Darwin’i unutmadı
Bilim insanları, Türkiye’de de Darwin’in 200. doğum yılında bir araya gelerek pek çok etkinlik yapacaklarını duyurdular. Darwin’in doğum gününde 6 kentte yapılan ortak açıklamalarda, Darwin Yılı’nda insanın kökeninin kavranmasını sağlayan Evrim Kuramı’nın geniş kesimlere anlatılacağı ekinlikler yapılacağı duyuruldu. Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü’nden Prof. Dr. Aslıhan Tolun, Makine Mühendisleri Odası’nda düzenlenen basın toplantısında, ortaöğretim kitaplarında “yaradılış”ın anlatıldığını belirterek, Evrim Kuramı’nın “değişik görüş” olarak yansıtılmasını eleştirdi.

“Darwin 2009”, adını taşıyan etkinlikleri aralarında Prof. Dr. Adnan Gümüş, Prof. Dr. Aslıhan Tolun, Prof. Dr. Aykut Kence, Prof. Dr. Ayşe Erzan, Prof. Dr. E. Rennan Pekünlü, Prof. Dr. Rıdvan Şeşen’in de bulunduğu pek çok bilim adamı ile Eğitim-Sen, Türk Tabipleri Birliği ve Türkiye Yazarlar Sendikası düzenliyor. Ekinlikler kapsamında, pek çok panel ve sempozyum düzenlenecek, Evrim Kuramı’nı anlatan broşürler dağıtılacak.